Cao Bằng, ngày 17 tháng 04 năm 2026 – Sau một ngày làm việc khẩn trương, trách nhiệm với 4 phiên thảo luận chuyên sâu và hơn 50 tham luận chất lượng cao, Hội thảo khoa học – thực tiễn cấp quốc gia “Đô thị miền núi thích ứng với biến đổi khí hậu cực đoan” đã chính thức bế mạc. Sự kiện do Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng phối hợp cùng Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng) tổ chức đã đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong tư duy quản trị rủi ro thiên tai và phát triển đô thị.

Phiên bế mạc đã truyền đi những tuyên bố mang tính đột phá từ TS. Lê Hải Hòa – Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng, cùng những định hướng chiến lược trong việc khơi thông nguồn vốn quốc tế từ lãnh đạo Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng.

 Nhìn thẳng vào sự thật: Chấm dứt ngay các hoạt động "thích ứng sai"

TS. Lê Hải Hòa, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng phát biểu bế mạc, bày tỏ khát vọng đưa Cao Bằng trở thành địa phương tiên phong thử nghiệm mô hình đô thị miền núi thích ứng chủ động

Mở đầu bài phát biểu, TS. Lê Hải Hòa nhấn mạnh sự khốc liệt của biến đổi khí hậu không còn là lý thuyết. Thực tế tại Cao Bằng cho thấy, đỉnh lũ ngày càng đến sớm hơn, khiến "  người dân sáng ngủ dậy thì nước đã vào ngập hết nhà, chính quyền cơ sở không kịp trở tay".

Đứng trước thực trạng đó, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng tuyên bố địa phương sẽ chính thức chấm dứt các hoạt động được giới chuyên gia gọi là "thích ứng sai". Cụ thể, tỉnh lập tức loại bỏ tư duy san gạt, hạ thấp cao độ đồi núi để lấy mặt bằng, bởi điều này tốn kém và làm mất đi các khu vực trữ nước tự nhiên. Đồng thời, Cao Bằng kiên quyết không tiếp tục bố trí, mở rộng đô thị xuống những vùng trũng thấp ven sông đã được cảnh báo ngập lụt. Các dự án đô thị từng được quy hoạch tại các khu vực rủi ro này sẽ được xem xét chuyển đổi công năng thành vùng dự trữ, công viên sinh thái.

 Đề xuất chiến lược đột phá: Chấp nhận "Ngập có kiểm soát" và "Công trình đa năng"

Đối mặt với bài toán hóc búa về việc di dời toàn bộ cư dân khỏi các vùng hạ lưu dễ bị tổn thương, TS. Lê Hải Hòa thẳng thắn nhìn nhận việc này là "không khả thi" với nguồn lực hiện tại. Từ đó, tỉnh đưa ra một định hướng nghiên cứu mới: Cao Bằng chấp nhận ngập, nhưng là "ngập có kiểm soát". Thay vì chống lại thiên nhiên bằng mọi giá, tỉnh sẽ điều chỉnh không gian để "  một số thời điểm phạm vi ngập sẽ rộng hơn, nhưng mà mức nước ngập thì nông hơn và thời gian rút nhanh hơn",  tránh tình trạng ngập tàn phá sinh kế.

Bên cạnh đó, để giữ vững "cột mốc sống" nơi biên cương, Cao Bằng kiến nghị Trung ương cho phép áp dụng cơ chế đặc thù: Xây dựng các công trình đa năng có "công năng mở rộng". Các trường học, nhà văn hóa, hay đồn biên phòng tại vùng xung yếu sẽ được thiết kế để phục vụ dân sinh trong điều kiện bình thường, và lập tức trở thành nơi tạm trú an toàn kiên cố khi có thiên tai.

Khơi thông nguồn lực quốc tế: Bước đi "Đúng lúc, đúng người"

Để hiện thực hóa những giải pháp đột phá trên, bài toán khó nhất là nguồn vốn và công nghệ. Đánh giá về tính chiến lược của sự kiện trong việc giải quyết rào cản này, TS. Ngô Anh Tuấn – Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng) đã đưa ra một nhận định mang tính chốt chặn. Ông đặc biệt nhấn mạnh: Hội thảo được tổ chức đúng lúc, đúng thời điểm, đúng người, đúng kênh.

Sự hiện diện của hàng loạt định chế tài chính hàng đầu thế giới như ADB, GIZ, UN-Habitat, và AFD tại Hội thảo chính là minh chứng rõ rệt nhất cho yếu tố "đúng người, đúng kênh". Tuy nhiên, TS. Ngô Anh Tuấn cũng thẳng thắn lưu ý chính quyền địa phương: "Các tổ chức quốc tế họ không dừng lại ở những vấn đề tuyên bố... người ta rất quan tâm đến những vấn đề xác định những ưu tiên rõ ràng".

Phát biểu tại tọa đàm, TS. Ngô Anh Tuấn khẳng định Hội thảo được tổ chức đúng lúc, đúng thời điểm, đúng người, đúng kênh, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Ông bóc tách ba vấn đề quyết định để Cao Bằng hấp thụ được dòng vốn ngoại: Thứ nhất, phải chuẩn bị sẵn sàng nguồn lực đối ứng. Thứ hai, "  đầu mối kỹ thuật là phải được chỉ định cụ thể: ai làm gì, ai báo cáo, ai quyết định và ai chịu trách nhiệm".  Và thứ ba, quan trọng nhất, địa phương phải " chứng minh được năng lực hấp thụ và thực thi"  để đảm bảo hiệu quả dự án. Học viện cam kết sẽ phối hợp chặt chẽ cùng Cao Bằng tổ chức các khóa bồi dưỡng nâng cao năng lực cho cán bộ, đảm bảo tỉnh đủ sức tiếp nhận các công nghệ và chính sách mới nhất.

 Phá vỡ điểm nghẽn thể chế và Kiến nghị Chương trình Quốc gia

Ngoài rào cản tài chính, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng cũng chỉ ra sự chia cắt trong thể chế quản lý. Việc tích hợp các giải pháp hạ tầng xanh (sông suối), hạ tầng xanh lá (cây xanh) và hạ tầng xám (đường, cống) hiện đang bị phân mảnh giữa nhiều Sở, ngành khác nhau (như Xây dựng, Nông nghiệp), khiến "  ngay đi họp thôi còn không đủ thời gian ngồi với nhau được, thì khi giải quyết vấn đề thực tế nó phối hợp vô cùng khó". -  TS. Lê Hải Hòa nhấn mạnh.

Về đầu tư công, TS. Lê Hải Hòa chỉ ra một "vòng lặp" bất cập: "  Có thiệt hại -> dùng tiền sửa chữa -> thiên tai lại gây thiệt hại -> lại sửa chữa". Tỉnh kiến nghị các bộ, ngành Trung ương tháo gỡ quy định, cho phép linh hoạt sử dụng nguồn vốn khắc phục bão lũ để đầu tư xây dựng các "công trình thích ứng" lâu dài thay vì chỉ dùng để "sửa chữa sự cố".

Khép lại Hội thảo, thông điệp mạnh mẽ nhất được Cao Bằng gửi tới Trung ương là lời kêu gọi thiết lập một Chương trình cấp quốc gia về phát triển đô thị miền núi thích ứng với biến đổi khí hậu cực đoan. Với sự đồng hành của Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ Xây dựng (Bộ Xây dựng) và các tổ chức quốc tế, Cao Bằng khẳng định sự sẵn sàng tiên phong thử nghiệm các mô hình quy hoạch mới, làm bài học thực tiễn quý báu cho toàn khu vực miền núi phía Bắc, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, an toàn và vì hạnh phúc của Nhân dân.

Bùi Cường - ACST